Çiftçinin gündemi değişmiyor: Maliyet artıyor, ürün para etmiyor

CHP Genel Başkan Yardımcısı ve Bursa Milletvekili Orhan Sarıbal, tarımsal üretimde yaşanan sorunların Türkiye’nin farklı bölgelerindeki çiftçileri üretimden uzaklaştırdığını savundu. Gıda ithalatından mazot vergilerine, çiğ süt desteğinden salçalık domates, fındık ve kuru üzüm fiyatlarına kadar birçok başlığı değerlendiren Sarıbal, mevcut üretim planlamasının sahadaki koşullarla uyuşmadığını söyledi.

Türkiye’nin birçok ilinde üreticiler artan girdi maliyetleri, düşük alım fiyatları ve geciken desteklerle mücadele ederken CHP Genel Başkan Yardımcısı Orhan Sarıbal’dan tarım politikalarına yönelik eleştiriler geldi. Sarıbal, çiftçiye hangi ürünü ne kadar ekeceğini söylemenin tek başına üretim planlaması anlamına gelmediğini belirterek ürünün pazarlanması ve üretici gelirinin güvence altına alınması gerektiğini ifade etti.

Gıda ithalatı yüzde 46,8 arttı

Türkiye İstatistik Kurumunun haziran ayı dış ticaret endekslerini değerlendiren Sarıbal, bir önceki yılın aynı ayına göre toplam ihracat miktarının yüzde 8,1, ithalat miktarının ise yüzde 9 arttığını aktardı.

Gıda, içecek ve tütün grubundaki ithalat miktarının yüzde 46,8 yükseldiğini belirten Sarıbal, aynı ürün grubundaki ihracat artışının yüzde 19,1 seviyesinde kaldığını söyledi. İthal edilen gıdanın birim değerinin yüzde 3 gerilemesine rağmen miktarının yükseldiğine dikkat çeken Sarıbal, bu tablonun Türkiye’nin üretim yapısındaki sorunları gösterdiğini savundu.

Mazottaki vergilerin kaldırılmasını istedi

Tarım sektöründe yılda yaklaşık 3,5 milyar litre motorin kullanıldığını belirten Sarıbal, mazotun çiftçinin en önemli giderlerinden biri olduğunu dile getirdi. Motorin üzerindeki ÖTV’nin ağustos ayı sonuna kadar sıfırlanmasını geçici bir uygulama olarak değerlendiren Sarıbal, çiftçinin kullandığı mazottaki ÖTV ve KDV’nin tamamen kaldırılması gerektiğini söyledi.

Tarım faaliyetlerinin yalnızca ağustos ayında yapılmadığını hatırlatan Sarıbal; eylül ayında arazi hazırlığı, ekim, sulama ve ürün taşıma işlemlerinin devam edeceğini belirtti.

Çiğ süt desteği hâlâ açıklanmadı

Hayvancılıkla geçimini sağlayan üreticilerin sorunlarına da değinen Sarıbal, 2026 yılı çiğ süt desteğinin henüz açıklanmadığını bildirdi. Ulusal Süt Konseyinin üreticinin eline geçecek net çiğ süt fiyatını litre başına 24 lira 30 kuruş olarak belirlediğini hatırlatan Sarıbal, TÜSEDAD’ın Temmuz 2026 için hesapladığı model işletme maliyetinin ise 26 lira 87 kuruş olduğunu aktardı.

Küçük aile işletmelerinin maliyetlerinin daha yüksek, pazarlık güçlerinin ise daha düşük olduğunu ifade eden Sarıbal, çiğ süt desteğinin açıklanarak üreticilere ödenmesini istedi.

Domates üreticisinde fiyat ve fire sorunu

Salçalık domates üreticilerinin de maliyetin altında kalan fiyatlarla karşı karşıya olduğunu belirten Sarıbal, kilogram başına üretim maliyetinin bölgelere göre yaklaşık 4 ila 5 lira arasında değiştiğini söyledi.

Bazı fabrikaların yüzde 20 ila 30 arasında fire kesintisi uyguladığını belirten Sarıbal, bu kesintiler sonrasında üreticinin eline geçen fiyatın kilogram başına 3 ila 3,5 liraya kadar düştüğünü ileri sürdü.

Sözleşmeli tarımın mevcut şekliyle çiftçiyi korumadığını savunan Sarıbal; sözleşmelerin kooperatifler ve üretici örgütleri aracılığıyla yapılmasını, taban fiyatın bağımsız bir kurul tarafından belirlenmesini ve fire ölçümlerinin denetlenmesini önerdi.

Fındık fiyatlarında maliyet tartışması

Toprak Mahsulleri Ofisinin 2026-2027 sezonu için Giresun kalite fındıkta kilogram başına 255 lira, Levant kalite fındıkta ise 250 lira alım fiyatı açıkladığını hatırlatan Sarıbal, bu fiyatların tüm üreticilerin maliyetini karşılamadığını söyledi.

Akçakoca Ziraat Odasının hesaplamalarına göre bir dekar fındık bahçesinin arazi kirası hariç yıllık maliyetinin 36 bin 410 liraya ulaştığını aktaran Sarıbal, dekardan 150 kilogram ürün alınması durumunda kilogram maliyetinin 242 lira 73 kuruş olduğunu belirtti. Verimin 120 kilograma düşmesi hâlinde maliyetin 303 lira 42 kuruşa çıktığını ifade etti.

Kuru üzüm için en az 151,50 lira talebi

Kuru üzüm üreticilerinin de mazot, gübre, ilaçlama, sulama ve işçilik giderleri karşısında zorlandığını belirten Sarıbal, Çiftçi-Sen tarafından çekirdeksiz kuru üzümün kilogram maliyetinin 93 lira olarak hesaplandığını söyledi.

Üretici kârı ve geçim payı eklendiğinde 2026 yılı referans taban fiyatının en az 151 lira 50 kuruş olması gerektiği yönündeki talebi aktaran Sarıbal, bağcılığın sona ermesi durumunda üretim kapasitesine yeniden ulaşmanın uzun yıllar alacağı uyarısında bulundu.

“Planlama kâğıt üzerinde kalıyor”

Tarımsal üretimin Ankara’dan alınan merkezi kararlarla tek başına yönetilemeyeceğini savunan Sarıbal, planlama sürecine üretici örgütleri, kooperatifler, ziraat odaları, bilim insanları ve yerel kurumların da katılması gerektiğini söyledi.

Gerçek bir üretim planlamasının maliyet, destekleme, depolama, işleme, pazarlama ve dış ticaret politikalarını birlikte kapsaması gerektiğini belirten Sarıbal, çiftçinin ürettiğinden kazanabildiği, tüketicinin de sağlıklı gıdaya erişebildiği bir tarım politikası çağrısında bulundu.