Donmak üzere olan bir kişiye nasıl müdahale edilmeli?

Hava sıcaklıklarının düşmesiyle birlikte uzun süre soğuğa maruz kalmak, yalnızca üşümeye değil, hipotermi ve donuk gibi ciddi sağlık sorunlarına da yol açabiliyor. Özellikle bilinç bulanıklığı, konuşmada bozulma ve kontrol edilemeyen titreme görülmesi halinde durum basit bir üşümenin ötesine geçmiş olabilir.

Hipotermi, vücudun ürettiğinden daha hızlı ısı kaybetmesi sonucu vücut sıcaklığının tehlikeli seviyelere düşmesiyle ortaya çıkıyor. Tıbbi kaynaklarda 35 derecenin altındaki vücut sıcaklığı hipotermi olarak değerlendiriliyor ve bu durum hayati tehlike oluşturabiliyor.

Donmak üzere olan kişide hangi belirtiler görülür?

Soğuğa uzun süre maruz kalan kişide şiddetli titreme, konuşmanın peltekleşmesi, koordinasyon bozukluğu, halsizlik, uyku hali ve bilinç bulanıklığı görülebiliyor. Hipotermi ağırlaştıkça titreme azalabilir veya tamamen durabilir. Bu nedenle titremenin kesilmesi her zaman kişinin düzeldiği anlamına gelmiyor.

El, ayak, kulak, burun ve yanak gibi bölgelerde ise donuk gelişebiliyor. Sağlık Bakanlığı, donukta deride solukluk ve soğukluk, uyuşma, ilerleyen aşamalarda şişlik, ağrı, su toplaması ve ciddi vakalarda doku renginde koyulaşma görülebileceğini belirtiyor.

İlk yapılması gereken: Soğukla teması kesin

Soğuktan ciddi şekilde etkilendiği düşünülen kişi mümkünse ılık, kuru ve rüzgârdan korunaklı bir ortama alınmalı. Islak kıyafetleri dikkatlice çıkarılarak yerine kuru giysiler giydirilmeli veya battaniyelerle örtülmeli. Kişi dışarıdaysa yalnızca üzerinin örtülmesi değil, soğuk zeminden de battaniye veya benzeri bir malzemeyle yalıtılması önem taşıyor.

Ancak burada en önemli noktalardan biri, kişinin mümkün olduğunca nazik ve kontrollü biçimde hareket ettirilmesi. İleri hipotermide ani ve sert hareketlerin tehlikeli kalp ritimlerini tetikleyebileceği belirtiliyor.

Bir anda çok sıcak ortama sokmak doğru değil

Donmak üzere olan kişiye yardım ederken sık yapılan yanlışlardan biri, vücudu mümkün olduğunca hızlı ısıtmaya çalışmak.

Uzmanlar, hipotermide kişinin çok sıcak suya sokulmaması, doğrudan soba veya yoğun ısı kaynağının karşısına yerleştirilmemesi ve cilde doğrudan sıcak uygulama yapılmaması gerektiğini belirtiyor. Ani ve aşırı ısıtma hem cilt hasarına yol açabiliyor hem de kalp üzerinde ciddi yük oluşturabiliyor.

Isıtma gerekiyorsa öncelikle gövdeye odaklanılması; boyun, göğüs ve kasık bölgesine doğrudan cilde temas etmeyecek şekilde ılık kompres uygulanması öneriliyor. Kol ve bacakların hızla ısıtılmasından kaçınılması gerekiyor.

Elleri ve ayakları ovuşturmak ciddi bir hata

Toplumda yaygın yöntemlerden biri, donmuş el ve ayakları ovuşturarak ısıtmaya çalışmak. Ancak bu uygulama önerilmiyor.

Sağlık Bakanlığı, donmuş bölgenin ovulmaması gerektiğini özellikle vurguluyor. Donuk oluşan dokular hassas hale geldiği için ovuşturmak ek doku hasarına neden olabiliyor. Su toplamış bölgelerin de patlatılmaması gerekiyor.

Sıcak içecek verilebilir mi?

Kişinin bilinci tamamen açıksa ve rahatça yutabiliyorsa sıcak veya ılık, alkolsüz bir içecek verilebilir. Ancak bilinç bulanıklığı olan, yutmakta güçlük çeken veya bilinci kapalı kişiye ağızdan herhangi bir şey verilmemeli.

Ayrıca “alkol insanı ısıtır” düşüncesi de tehlikeli bir yanılgı. Alkol, hipotermide vücudun yeniden ısınmasını olumsuz etkileyebiliyor ve bu nedenle kesinlikle önerilmiyor.

Ne zaman 112 aranmalı?

Şiddetli titreme, bilinç bulanıklığı, konuşmada bozulma, aşırı uyku hali, yürümede güçlük, solunumun yavaşlaması veya bilinç kaybı varsa durum acil kabul edilmeli.

Hipotermi şüphesinde 112 Acil Çağrı Merkezi’nden tıbbi yardım istenmesi gerekiyor. Sağlık Bakanlığı da ciddi donma vakalarında tıbbi yardım çağrılmasını öneriyor.

Kişinin solunumu durmuşsa veya yaşam belirtisi göstermiyorsa, temel yaşam desteği eğitimi bulunan kişiler tarafından kalp masajına başlanması gerekiyor.

En sık yapılan yanlışlar

Donmak üzere olan bir kişiye müdahalede karla veya elle ovuşturmak, sıcak suya sokmak, doğrudan soba veya ısıtıcıya yaklaştırmak, donmuş el ve ayaklara yoğun sıcak uygulamak, alkol vermek ve bilinci bozuk kişiye içecek içirmeye çalışmak ciddi sonuçlara yol açabilecek yanlışlar arasında yer alıyor.

Soğuk havalarda doğru ilk yardım uygulamalarını bilmek, özellikle açık alanda çalışanlar, doğa sporları yapanlar, yaşlılar ve uzun süre dışarıda kalan kişiler açısından büyük önem taşıyor. Uzmanların ortak uyarısı ise net: Hipotermi basit bir üşüme değil, zamanında müdahale edilmediğinde hayatı tehdit edebilen bir tıbbi acil durum.