Şikayeti olmasada çocuklarınızı göz doktoruna götürün

Çocuklarda hiçbir belirti vermeden ilerleyebilen göz tembelliği, erken teşhis edilmediğinde kalıcı görme kaybına yol açabiliyor. ABD Ulusal Göz Enstitüsünün verilerine göre her 100 çocuktan 3’üne kadarında göz tembelliği görülüyor. Üstelik çocuklar çoğu zaman görme sorunu yaşadıklarının farkında bile olmuyor. Uzman kuruluşlar, aileleri çocuklarının göz kontrollerini ihmal etmemeleri konusunda uyarıyor.

Anne babalar, çocuklarının gözlerinde herhangi bir kayma olmadığında, televizyon izleyebildiğinde veya oyuncaklarıyla rahatça oynadığında görmelerinin normal olduğunu düşünebiliyor. Ancak göz tembelliği her zaman dışarıdan fark edilebilen bir rahatsızlık değil.

Tıp dilinde ambliyopi olarak adlandırılan göz tembelliği, çocukluk döneminde göz ile beyin arasındaki görme gelişiminin yeterince sağlanamaması sonucu ortaya çıkıyor.

Bir göz diğerinden daha az gördüğünde beyin zamanla iyi gören gözden gelen görüntüye ağırlık verebiliyor. Bu durumda zayıf gözün görme gelişimi geri kalıyor. En dikkat çekici nokta ise çocuğun diğer gözüyle iyi gördüğü için bir gözünün az gördüğünü fark etmeyebilmesi.

Hatta anne babalar da göz muayenesi yapılana kadar bu durumdan habersiz kalabiliyor.

ABD Ulusal Sağlık Enstitülerine bağlı Ulusal Göz Enstitüsünün (NEI) yayımladığı bilgilere göre göz tembelliği, çocuklarda görme kaybının en yaygın nedenlerinden biri. Enstitü, ABD’de her 100 çocuktan 3’üne kadarında göz tembelliği görüldüğünü bildiriyor.

Bu rakam Türkiye’ye ait bir araştırma sonucu olmasa da sorunun önemini ortaya koyuyor. Üstelik göz tembelliği yalnızca bir gözün az görmesiyle sınırlı kalmayabiliyor. Bazı çocuklarda her iki gözün görme gelişimi de etkilenebiliyor.

Göz tembelliği çoğu zaman belirti vermese de bazı davranışlar aileler için önemli bir işaret olabiliyor. Çocuğun sık sık gözlerini kısması, bir gözünü kapatarak bakması, başını sürekli bir yana eğmesi, gözlerinde kayma olması veya nesnelerin uzaklığını değerlendirmekte zorlanması görme problemi yaşadığını düşündürebiliyor.

Ancak bu belirtilerin görülmemesi, göz tembelliği olmadığı anlamına gelmiyor. Bu nedenle çocukların göz muayenelerinin yalnızca bir şikâyet ortaya çıktığında yapılması yeterli değil.

Göz tembelliğinde en önemli konu erken teşhis. Çocukluk döneminde beyin ve göz arasındaki görme bağlantıları gelişmeye devam ediyor. Bu dönemde ortaya çıkan bir sorun tedavi edilmezse görme yeteneği yeterince gelişemeyebiliyor.

Zamanında tedavi edilmeyen göz tembelliği, ilerleyen yaşlarda kalıcı görme azlığına neden olabiliyor. Ancak ailelerin bilmesi gereken önemli bir nokta daha var: Tedavi yalnızca çok küçük çocuklarla sınırlı değil.

ABD’de 507 çocuğun katıldığı bilimsel bir araştırmada, 7-17 yaş aralığındaki bazı çocukların da tedaviden yarar görebildiği gösterildi. Özellikle 7-12 yaş grubunda uygulanan tedaviyle anlamlı görme iyileşmeleri elde edildi. Yine de erken yaşlarda başlayan tedavinin başarı şansı genellikle daha yüksek.

Göz tembelliğinin tedavisi, hastalığın nedenine ve çocuğun görme durumuna göre belirleniyor. Bazı çocuklarda uygun gözlük kullanılması görmeyi iyileştirebiliyor. Bazılarında ise iyi gören gözün belirli sürelerle kapatılması veya doktor tarafından reçete edilen özel göz damlalarının kullanılması gerekebiliyor.

Kapama tedavisinde amaç, beynin az gören gözü daha fazla kullanmasını sağlamak. Bilimsel araştırmalar da bu yöntemin etkili olabildiğini ortaya koyuyor.

Nitekim 189 çocuğun katıldığı bir klinik araştırmada, orta dereceli göz tembelliği bulunan 7 yaşından küçük çocuklarda günlük 2 saatlik kapama tedavisinin, 6 saatlik tedaviye benzer görme iyileşmesi sağlayabildiği belirlendi. Ancak kapama süresi her çocuk için aynı değil. Tedavinin nasıl ve ne kadar süreyle uygulanacağına göz hekimi karar vermeli.

Türkiye’de de çocukların göz sağlığını korumak amacıyla Sağlık Bakanlığı tarafından ücretsiz görme taramaları gerçekleştiriliyor. Ulusal Görme Taraması Programı kapsamında 0-3 aylık bebeklerde göz muayenesi ve kırmızı refle testi, 36-48 aylık çocuklarda göz muayenesi ve görme keskinliği taraması, ilkokul birinci sınıf öğrencilerinde ise görme taraması yapılıyor.

Aile sağlığı merkezlerinde gerçekleştirilen bu taramalar sayesinde görme problemi şüphesi bulunan çocuklar, ayrıntılı değerlendirme için göz hastalıkları uzmanına yönlendiriliyor.

Göz tembelliğiyle ilgili ailelerin yaptığı en önemli yanlışlardan biri, çocuğun günlük yaşamını sorunsuz sürdürmesini gözlerinin sağlıklı olduğuna dair yeterli bir işaret kabul etmek.

Oysa çocuklar tek gözleriyle iyi gördüklerinde diğer gözlerindeki görme azlığını uzun süre fark etmeyebiliyor. Bu nedenle anne babaların çocuklarını önerilen yaşlarda göz taramasına götürmeleri, şaşılık veya görme güçlüğü şüphesinde ise tarama zamanını beklemeden göz hekimine başvurmaları büyük önem taşıyor.

Göz tembelliği erken dönemde tedavi edilebilen ancak ihmal edildiğinde ömür boyu sürebilen görme sorunlarına neden olabilen bir rahatsızlık. Çocuğunuzun gözlerinin sağlıklı görünmesi, her iki gözünün de iyi gördüğü anlamına gelmeyebilir. Bazen gelecekteki görmesini korumak için atılacak en önemli adım, zamanında yapılacak basit bir göz kontrolüdür.